14 stycznia 2026 roku w Muzeum Częstochowskim odbyło się spotkanie z Mirosławem Zwolińskim, tym razem poświęcone jego najnowszej publikacji (z 30-letnią przynajmniej historią) „Przewodnik po Częstochowie”. Wydawnictwo to, o nieocenionej wartości dla mieszkańców miasta i jego gości, towarzyszy obchodom 200-lecia nowoczesnej Częstochowy. Ukazało się za sprawą Towarzystwa Przyjaciół Częstochowy w jego 40-lecie i dzięki dotacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.
„144 strony plus rozkładana mapa centralnej części miasta, kolorowe zdjęcia, schematy budowli z opisami, dobrej jakości papier, kieszonkowy rozmiar 20×12 cm, okładka broszurowa, ISSN 08607362200” – taki opis książki znajdujemy na stronie antykwarnia.com.pl. W księgarni Zbigniewa Biernackiego można bowiem obecnie kupić tę niezwykle przydatną książkę. To 20×12 cm oznacza, że przewodnik śmiało można wsunąć do kieszeni kurtki czy plecaka i „ruszyć w miasto”. Jego atrakcje i zabytki uszeregowane są w siedem tras prowadzących z Placu Biegańskiego we wszystkie strony świata. Układ taki jest bardzo pomocny – pewnie szczególnie dla Częstochowian, którzy poznawanie na nowo, z komentarzem wytrawnego przewodnika, jakim jest Zwoliński, mogą rozłożyć na „raty”. Opis atrakcji miasta uzupełniają obiekty nie znajdujące się na wspomnianych szlakach.
Tu może warto zauważyć, że osoba autora jest równie ważna jak treści i szata książeczki. Mirosław Zwoliński nie jest bowiem łowcą publikacji – jakich dziś wielu – który w miesiąc robi internetowy research i podpisuje się pod zebranymi treściami. Choć wydanych książek ma kilkanaście, autor „Przewodnika…” jest człowiekiem, który kocha Region Częstochowski z jego stolicą, a badaniu ich historii poświęcił pół wieku. Do tego jest jednym z najbardziej zasłużonych przewodników PTTK, co więcej, laureatem konkurów krasomówczych.
Jego obszerna nota biograficzna zamieszczona na okładce powinna być atutem promocyjnym napędzającym czytelników. Od jej szukania zacząłem oglądanie tomiku – nie znalazłem. By przedstawić ją Czytelnikowi, musiałem posklejać fragmentaryczne informacje z Gazety Częstochowskiej, Gazety Wyborczej z najobszerniejszą (choć mało dostępną) opublikowaną na stronie Publicznej Biblioteki Pedagogicznej pbp.womczest.edu.pl
Mirosław Zwoliński za swoją działalność społeczną, badawczą i pisarską otrzymał: prestiżową Nagrodę im. Karola Miarki, Nagrodę Specjalną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Srebrną Odznakę Zasłużony Działacz Turystyki, Złotą Honorową Odznakę Zarządu Głównego PTTK oraz Odznakę Zasłużony dla Rozwoju Województwa Częstochowskiego. Od pół wieku jest członkiem częstochowskiego oddziału PTTK. Był wiceprzewodniczącym koła ochrony zabytków w Oddziale Wojewódzkim PTTK w Częstochowie i przewodniczącym takiego w oddziale hutniczym.
Od ponad kilkudziesięciu lat ściśle współpracuje z częstochowskim oddziałem Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich oraz Biblioteką Publiczną im. Wł. Biegańskiego, gdzie prowadził cykl spotkań krajoznawczych. Przez 16 lat był wiceprezesem Koła Przyjaciół Bibliotek w Częstochowie. Jest również wykładowcą uniwersytetów trzeciego wieku w częstochowskich uczelniach wyższych, a także w Blachowni i Łazach. Jako przewodnik uczestniczy w akcji „Spacer po Częstochowie”.
Zwoliński współzakładał Towarzystwo Przyjaciół Częstochowy. Jest również członkiem Częstochowskiego Towarzystwa Naukowego. Zwoliński pochodzi z rodziny częstochowskiej, choć sam urodził się w Mirowie. Do Częstochowy wrócił z rodzicami, gdy miał lat 13. Jego pierwszą pasją społeczną było harcerstwo. Przez 14 lat prowadził drużyny w podczęstochowskich gminach. Zyskał przyjaźń podopiecznych i finalnie stopień harcmistrza. ZHP – cokolwiek nie próbowano mówić na jego temat – było szkołą patriotyzmu, a ten opiera się na poznawaniu historii. Ta właśnie dziedzina stała się miłością człowieka związanego z przemysłem – 30 lat przepracował w Biurze Projektowo-Konstrukcyjnym Huty im. Bieruta.
W kombinacie dołączył do hutniczego Oddziału PTTK. W 1976 roku zdał egzamin przewodnicki, pięć lat później jako instruktor zaczął szkolić innych. Sprawowana odpowiedzialnie funkcja pilota wycieczek wymagała od niego poszerzania wiedzy historycznej. Zdobytą, przekazywał nie tylko okazjonalnym uczestnikom oprowadzeń, ale też z czasem czytelnikom Głosu Hutnika. Przez pięć lat publikował tam cykl „Luminarze ziemi częstochowskiej”. Ten zaowocował wydaniem dwóch tomów „Słownika biograficznego regionu częstochowskiego” (trzeci zawiera już 80 haseł). Tom I ukazał się w 1998 roku, drugie jego wydanie w 2002 roku, a w 2005 roku do czytelników trafił tom drugi. Niejako przedłużeniem był „Poczet Rodów Herbowych Ziemi Częstochowskiej. Studium genealogiczno-heraldyczne” z 2009 roku zawierający opisy 142 rodzin szlacheckich.
Mirosław Zwoliński zamieszczał też swoje artykuły w Gazecie Częstochowskiej, Naszej Częstochowie, periodyku łódzkim Wędrowiec oraz miesięczniku gminy Poczesna Spoiwo. Ma też doświadczenia we współpracy z telewizją Orion, w której były prezentowane 24 odcinki o urokach i osobliwościach Częstochowy. Wszystkie te działania medialne owocowały lub były konsekwencją publikacji, do których autor zbierał materiały. Ta zaś jego aktywność badawcza ma już ponad pięćdziesięcioletnią tradycję.
Mirosław Zwoliński wydał m. in.: „Powstanie styczniowe na ziemi częstochowskiej” 1988 r., „Szkice monograficzne Janowa i okolicy” 1992 r., „Legendy i podania ziemi częstochowskiej” 1993 r., 1994 r., „Olsztyn koło Częstochowy. Przewodnik dla turysty” 1994 r., „Przewodnik po Częstochowie” 1997 r., „Pitaval częstochowski, czyli kronika głośnych procesów” 2016 r.
Od 2008 roku współpracuje z redakcją Encyklopedii Częstochowy. Opracowane przez niego biogramy znalazły się w wydawnictwach słownikowych: „Cmentarz św. Rocha. Przewodnik biograficzny” 2012 r. i „Adwokaci regionu częstochowskiego. Słownik biograficzny” 2014 r. Jego ostatnie publikacje to: „W dawnej Częstochowie” (opis na 500 stronach wszystkich kamienic Al. NMP powstałych do 1939 roku) 2021 r. oraz „Gmachy i budowle wizytówką dawnej Częstochowy” (39 budowli z różnych okolic miasta) 2025 r. Obie przyjęte zostały entuzjastycznie jako świadectwo 50-letnich wnikliwych ustaleń autora.
W wywiadzie dla Gazety Częstochowskiej Mirosław Zwoliński mówił o swoich wydawnictwach: – Każde, to część mojej długiej pracy. Ale satysfakcję daje mi „Przewodnik po Częstochowie” (1997 r.), który był pierwszym przewodnikiem, po ponad stu latach od wydawnictwa pana Romanowskiego. Te, co ukazywały się w „międzyczasie”, były raczej informatorami o Częstochowie i okolicach. Wypełniając tę lukę, opisałem, w miarę szczegółowo, historię miasta i jego zabytki, a ponadto wytyczyłem trasy turystyczne z najciekawszymi zakątkami miasta wraz z załączonym planem.
Recenzenci – Zofia Rozanow, autorka katalogu o Jasnej Górze, który nie ukazał się dotychczas oraz Zbigniew Jakubowski, prorektor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie uznali, że to bardzo cenna praca. A stało się to – po części – za sprawą pani Rozanow, która wzbogaciła przewodnik o informacje ze swojego „Katalogu zabytków sztuki w Polsce – Jasna Góra”.
Po 30 latach jego „Przewodnik po Częstochowie” powrócił. Nieżyjący już: Zofia Rozanow i Zbigniew Jakubowski nadal patronują mu jako jego recenzenci. To taki wyrazisty dowód ciągłości w czasie tego przedsięwzięcia wydawniczego. Do grona ręczących za jakość naukową dołączyła dr hab. Dorota Wawrzak, równocześnie też redaktorka i korektorka publikacji, a zarazem Prezes (Prezeska?) Zarządu TPCz. Liczne zdjęcia wykorzystane w „Przewodniku…” pochodzą ze zbiorów autora oraz Krzysztofa Kasprzaka. Walory kartograficzne (łącznie ze zgrabną, składną mapką wklejoną przed ostatnią okładką naszego bedekera zawdzięczamy Arturowi Kalocie, Pawłowi Kowalczykowi oraz oczywiście Mirosławowi Zwolińskiemu. Projekt graficzny książki zrobił niezawodny Jacek M. Krasucki, redakcję techniczną – Irena Zwolińska.
„Przewodnik po Częstochowie” Mirosława Zwolińskiego można nabyć:
- w Saloniku Prasowym Centrum Handlowe „Promenada”, ul. Kiedrzyńska 134,
- w sklepie z płytami DVD na I piętrze Centrum Handlowym „Jagiellończycy”, ul. Brzozowa 2/4,
- Antykwarni „Niezależnej”, ul. Kopernika 4,
- Częstochowskiej Organizacji Turystycznej (nowa siedziba), ul. 7 kamienic 4 (Zagroda Włościańska),
- Księgarnia na UJD, ul. Waszyngtona 4/8.
Tadeusz Piersiak
Czytaj także: 200 powodów do dumy z przodków