Odsłonięto dwie kolejne rzeźby na Szlaku Tradycji. Są to postacie: wydawcy Abraham Josefa Sztybla na Starym Rynku i rabina Szyi Szwarcberga przy Domu Kultury w Żarkach. Inicjatywa na ma celu przywracanie pamięć o wielokulturowej historii miasta. Wydarzenie rozpoczęło się nastrojowym występem Piotra Zamorskiego, który muzyką saksofonową wprowadził uczestników w atmosferę spotkania. Jak podkreślono podczas inauguracji, jest on człowiekiem wielu talentów, pasjonatem oraz odkrywcą historii Żarek – szczególnie w jej ważnym, żydowskim aspekcie.
Pierwszym punktem uroczystości było odsłonięcie rzeźby Abrahama Josefa Sztybla – księgarza i wydawcy, postaci symbolizującej kulturę, wiedzę oraz otwartość Żarek na świat, a także pamięć o utraconym dziedzictwie. Aktu odsłonięcia dokonali fundatorzy: Piotr Zamorski oraz rzeźbiarz Marcin Flower Poznański. Kolejna część wydarzenia odbyła się przed Domem Kultury, gdzie odsłonięto figurę rabina Szyi Szwarcberga, duchowego przywódcy żareckiej społeczności żydowskiej. Postać ta symbolizuje duchowość, tradycję i wspólnotę – fundamenty życia dawnej społeczności żydowskiej w Żarkach. Odsłonięcia dokonali dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Żarkach Dorota Jakubowska oraz rzeźbiarz Marcin Flower Poznański.
– Nowa tablica, rzeźba, ale i elewacja budynku. Prace odtworzeniowe polegające m.in. na malowaniu wewnątrz i na zewnątrz budynku wykonano w ostatnim czasie z środków Polskiego Ładu – powiedział Burmistrz Miasta i Gminy Żarki Adam Zamora. – Pielęgnowanie lokalnej historii, pamięci o dawnych mieszkańcach nawiązuje do funkcjonującego od ub. roku nowego logo gminy: Żarki na szlaku tradycji.
Serdeczne podziękowania skierowano do wszystkich osób i instytucji zaangażowanych w organizację wydarzenia – w szczególności do dyrektor Doroty Jakubowskiej oraz pracowników MGOK, a także Koła Gospodyń Wiejskich w Zaborzu, na czele z Barbarą Męcik, za przygotowanie i wsparcie uroczystości poprzez przygotowanie poczęstunku.
Gospodynie przygotowały tradycyjne latkes, czyli chrupiące placki ziemniaczane z musem jabłkowym.
W uroczystości wzięli udział: Przewodniczący Rady Miejskiej Grzegorz Kwaśniok, wiceprzewodnicząca Joanna Jarosz, radna Ewa Sojka, przewodnicząca Osiedla Centrum Bożena Witczyk, mieszkańcy i liczni przedstawiciele Żareckiego Klubu Seniora – Barwy Jesieni.
To jednak nie koniec rozwoju Szlaku Tradycji. W przygotowaniu są kolejne rzeźby, które już wkrótce wzbogacą przestrzeń miasta – m.in. Rejent i Młynarz.
Uroczystość była ważnym i wzruszającym wydarzeniem, które przypomniało o bogatej, wielokulturowej historii Żarek oraz potrzebie jej zachowania dla przyszłych pokoleń.
Abraham Josef Sztybel (1885 – 1946)
Urodził się w Żarkach w rodzinie chasydzkiej. W 1904 r. przybył do Warszawy i zajął się handlem skórami. W 1917 r. w Moskwie założył wydawnictwo Sztybel, które po Rewolucji Październikowej przeniósł do Warszawy. Prowadził działalność wydawniczą w Berlinie, Tel Awiwie oraz Nowym Jorku. Po wybuchu II wojny światowej wydawnictwo ostatecznie przeniosło się do USA.
Sztybel zapisał się w historii literatury hebrajskiej jako jeden z głównych animatorów jej odrodzenia po I wojnie światowej oraz jako wydawca przekładów wybitnych dzieł światowej literatury na język hebrajski. Przyczynił się również do popularyzacji literatury polskiej.
Mimo sukcesów zawodowych nie zapomniał o rodzinnym mieście. Dzięki jego wsparciu Żarki posiadały przed 1939 r. jedną z najlepszych żydowskich bibliotek w Polsce — mieszczącą się przy Starym Rynku (obecnie nr 29), liczącą ok. 6 tysięcy tomów w językach polskim, hebrajskim i jidysz. Biblioteka nosiła imię jego tragicznie zmarłej żony – Zysli-Malki Sztybel. Czasów II wojny światowej nie przetrwał ani jeden tom – wszystkie książki zniknęły bezpowrotnie.
A.J. Sztybel zmarł w Nowym Jorku 16 września 1946 r.
Fundatorzy: rzeźbiarz Marcin Flower Poznański i historyk Piotr Zamorski.
Rzeźba na Szlaku Tradycji wykonana przez Marcina Flowera Poznańskiego.
Szyja Szwarcberg (1822 – 1905)
Naczelny Rabin Żarek, autorytet religijny, autor książek i nauczyciel. W latach 1878–1905 przewodniczący sądu Gminy Żydowskiej w Żarkach. Spoczął na cmentarzu żydowskim w Żarkach przy ulicy Polnej, a nad jego grobem wzniesiono ohel jako upamiętnienie i wyraz szacunku dla jego życia i dokonań. Jego wnuk, rabin Symcha Hersz Szwarcberg, był ostatnim Naczelnym Rabinem Żarek w latach 1913–1939.
Fundatorzy: Mieszkańcy Miasta i Gminy Żarki.
Rzeźby w ramach projektu „Żarki na Szlaku Tradycji”:
Orzeł z okazji 1000-lecia Koronacji Bolesława Chrobrego
Fundator: Burmistrz Miasta i Gminy Żarki Adam Zamora | Lokalizacja: UMIG Żarki
Piotr Antoni Steinkeller
Fundator: Burmistrz Miasta i Gminy Żarki Adam Zamora | Lokalizacja: Przystanek Nowy Rynek
Rajca Bartłomiej
Fundatorzy: Radni Rady Miejskiej w Żarkach Kadencji 2024–2029 | Lokalizacja: Stary Rynek (na murku od ul. Myszkowskiej)
Marcin Myszkowski herbu Jastrzębiec
Fundatorzy: Proboszcz Parafii Żarki ks. kan. Stanisław Kotyl z parafianami | Lokalizacja: Stary Rynek (przy kościele)
Szyja Szwarcberg (1822–1905)
Fundatorzy: Mieszkańcy Miasta i Gminy Żarki | Lokalizacja: MGOK
Abraham Josef Sztybel
Fundatorzy: Piotr Zamorski, Marcin Flower Poznański| Lokalizacja: Stary Rynek
Bakałarz Jan Zeydl
Fundator: Wicestarosta Myszkowski Jakub Grabowski| Lokalizacja: Szkoła Podstawowa w Żarkach
Gustaw Lubicz Szydłowski
Fundator: Manufaktura Słodyczy Hokus Pokuss | Lokalizacja: ul. Marsz. J. Piłsudskiego 17, Żarki
Nosiwoda
Fundator: Dyrektor Zakładu Usług Komunalnych Andrzej Jakóbczak | Lokalizacja: ul. Leśniowska 55, Żarki
Młynarz
Fundator: Miasto i Gmina Żarki | Lokalizacja: Muzeum Dawnych Rzemiosł Stary Młyn
Rzeźnik Bolesław Nowakowski
Fundatorzy: Joanna Jarosz, Julian Nowakowski, Jan Kozak | Lokalizacja: ul. Leśniowska 4, Żarki
Zielarka
Fundatorzy: Cleo Day Spa Nina Wieczorek Czubaj i Cezary Czubaj | Lokalizacja: ul. T. Kościuszki 4, Żarki
Latarnik
Fundatorzy: Elektrobi – Ewa i Robert Siurda | Lokalizacja: ul. Armii Krajowej 16, Żarki
Wspinacze
Fundatorzy: Marcin Flower Poznański, Jarosław Mazur | Lokalizacja: ul. Myszkowska 80, Żarki
Kacper Kustrzyński
Fundator: Mieszkaniec Jaworznika Marcin Flower Poznański | Lokalizacja: Kamień Gloria Victis, Jaworznik