Decyzja o rozwodzie jest zazwyczaj decyzją trudną, która nie następuje z dnia na dzień. To proces rozłożony w czasie, do którego człowiek stopniowo dojrzewa. Wydarzenia ostatnich lat przyczyniły się do sprzyjania decyzji o rozwodzie. Z jednej strony znaczący wpływ miała pandemia, a w kolejnych latach gorsza sytuacja ekonomiczna, w tym wysoka inflacja czy wyższe stopy procentowe. Związane z tymi zdarzeniami napięcia wpływają na częstsze konflikty małżeńskie. Rozwód to proces, który drastycznie zmienia nie tylko sytuację faktyczną stron, ale także sytuację majątkową, prowadząc do konieczności podziału aktywów czy restrukturyzacji długów. Niejednokrotnie wskazuje się, że kredyty łączą małżonków silniej niż małżeństwo.
Małżonkowie mogą dokonać podziału swojego majątku w sytuacji uzyskania rozdzielności majątkowej małżeńskiej, która wyłącza istnienie wspólności majątkowej małżonków. Rozdzielność majątkowa małżeńska każdorazowo pojawi się w sytuacji prawomocnego orzeczenia rozwodu stron, czyli formalnego zakończenia małżeństwa. Nie wyklucza to jednak możliwości ustanowienia jej wcześniej, często w czasie trwania długoletniego procesu rozwodowego. Może mieć to miejsce albo zgodnie przed osobą notariusza w formie aktu notarialnego albo w sytuacji braku zgody, przed Sądem w osobnym postępowaniu, prowadzonym niezależnie od sprawy rozwodowej.
Wypych Adwokaci i Radcowie Prawni
Po uzyskaniu rozdzielności majątkowej, jeśli małżonkowie zgromadzili jakikolwiek majątek w trakcie trwania małżeństwa powinni go podzielić. Podział majątku może zostać dokonany w drodze umowy – o ile jest szansa na osiągnięcie porozumienia. Jeśli nie ma możliwości uzyskania konsensusu między małżonkami, a rozwód wzmógł negatywne emocje pozostaje oddanie rozstrzygnięcia tej kwestii sądowi.
Konsekwencje finansowe podziału majątku są takie, iż małżonkowie co do zasady otrzymują po połowie zgromadzonego majątku, chociaż jest możliwość podziału w innych proporcjach zgłaszając tzw. nierówne udziały w majątku wspólnym, co podlega ocenie Sądu na etapie prowadzonego postępowania. Nierówny podział majątku może mieć miejsce, gdy łącznie wystąpią dwie przesłanki: ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się do powstania majątku. Przesłanki te muszą być udowodnione przez stronę wnioskującą o orzeczenie nierównych udziałów.
Wobec tego podział majątku po rozwiązaniu związku małżeńskiego może okazać się procesem złożonym, zwłaszcza kiedy oboje małżonków posiada aktywa o różnorodnym charakterze np. nieruchomości, fundusze na kontach bankowych i lokatach, udziały w spółkach. Postępowanie obejmuje w takim przypadku oprócz samych wyjaśnień stron i zeznań świadków, konieczność dopuszczenia dowodu z biegłych sądowych, którzy będą mieli za zadanie wycenić składniki majątku.
Rozwody mają znaczący i wieloaspektowy wpływ na rynek finansowy, działając jako czynnik napędzający zmiany w sektorach nieruchomości, bankowości oraz dóbr konsumpcyjnych. Główne obszary wpływu rozwodów na kwestie finansowe:
- Rynek nieruchomości.
Rozwody są jednym z głównych czynników zwiększających podaż nieruchomości. Podział majątku, który jest zazwyczaj następstwem zakończenia małżeństwa, często wymaga sprzedaż wspólnego mieszkania lub domu, co wpływa na płynność i ceny na rynkach nieruchomości. Rozwód zmusza także jednego lub oboje małżonków do poszukiwania nowego lokum, co zwiększa ruch na rynku najmu. W przypadku rozwodów zauważalne jest zwiększone zapotrzebowanie na mieszkania mniejsze metrażowo, gdyż nie muszą zaspokajać potrzeb całej rodziny w sytuacji, w której doszło do jej rozpadu.
- Kredyty małżonków.
Należy mieć na uwadze, że rozwód, a także następnie podział majątku nie rozwiązuje problemu wspólnych zobowiązań kredytowych, szczególnie kredytów hipotecznych. Sąd w sprawie o podział majątku dzieli aktywa, a nie pasywa. Banki traktują byłych małżonków jako solidarnych dłużników, co często zmusza ich do renegocjacji umów, refinansowania długu lub przejmowania kredytu przez jedną osobę. Proces ten wymaga często dokonania wielu formalności i zmian np. znalezienie innego dłużnika w miejsce małżonka zwalnianego z długu. Banki od nowa przeliczają zdolność kredytową małżonka, który chce przejąć kredyt i oceniają czy jest to możliwe.
W tym miejscu warto wskazać, iż w punktu widzenia instytucji bankowych niezaprzeczalnie korzystniejsze jest posiadanie kilku dłużników solidarnych niż jednego, stąd często banki częściej wyrażą zgodę na zmianę dłużnika w miejsce małżonka niż przejęcie kredytu przez jednego z nich na wyłączność.
- Spadek poziomu zamożności i zmiany konsumpcji.
Wieloletnie obserwacje wykazują, iż rozwody w dużej mierze prowadzą do długoterminowego spadku zamożności oraz obniżenia standardu życia rozwiedzionych małżonków, a sytuacja ta szczególnie dotyka kobiet. Zmniejszenie dochodu, jakim dysponowało wcześniej gospodarstwo domowe ogranicza konsumpcję dóbr luksusowych i powoduje ostrożność w dokonywanych wydatkach.
- Inwestycje, oszczędności.
Praktyka pokazuje, że rozwodzący się małżonkowie często wycofują środki z inwestycji, akcji lub kont emerytalnych w celu podziału majątku, co może powodować zmienność na rynkach kapitałowych.
- Brak możliwości wspólnego rozliczenie podatku dochodowego.
Małżonkowie co do zasady w czasie trwania związku małżeńskiego rozliczają podatek dochodowy wspólnie. Po rozwodzie nie ma już takiej możliwości. Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 6 ust.2) możliwość łącznego opodatkowania istnieje, jeśli wspólność majątkowa między małżonkami istnieje przez cały rok podatkowy. Rozwiązanie małżeństwa na przykład w połowie danego roku powoduje odpadnięcie możliwość wspólnego rozliczenia za cały ten rok. Przy czym należy pamiętać, że liczy się data uprawomocnienia wyroku rozwodowego, a nie jego wydania przez sąd.
W ramach przykładu, jeśli wyrok został wydany w połowie grudnia 2023 r., a uprawomocnił się dopiero w styczniu 2024 r., to w takiej sytuacji możliwe jest jeszcze dokonanie wspólnego rozliczenia małżonków za rok 2023. Dodatkowo po rozwodzie byli małżonkowie rozliczają ulgę prorodzinną osobno lub mogą ustalić między sobą proporcję odliczenia.
- Alimenty.
W wyroku rozwodowym sąd orzeknie o alimentach od jednego z rodziców na rzecz wspólnych dzieci stron. Co do zasady rodzic, z którym dzieci nie będą mieszkać na stałe będzie obowiązany do płacenia na ich rzecz alimentów. Kwota alimentów ustalana jest przy uwzględnieniu usprawiedliwionych potrzeb dzieci i możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica. Alimenty mogą zostać także zasądzone na rzecz byłego małżonka – o ile zachodzą przesłanki do ich orzeczenia. Sytuacja ta powoduje, iż sytuacja finansowa jednego z małżonków np. przy składaniu wniosku kredytowego, jest oceniania przez pryzmat nałożonego zobowiązania finansowego na rzecz dzieci i może wpływać na obniżenie zdolności kredytowej rozwiedzionego małżonka.
- Wspólna działalność gospodarcza.
Prowadzenie wspólnej działalności gospodarczej przez małżonków nierozerwalnie wiąże się z kwestią majątku wspólnego. Majątek wspólny małżonków to ogół praw majątkowych nabytych w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Rozwód może mieć daleko idące konsekwencje dla wspólnie prowadzonej działalności gospodarczej małżonków. Proces ten nie tylko wpływa na osobiste relacje, ale także może znacząco zakłócić funkcjonowanie firmy oraz jej stabilność finansową. Wiele firm rodzinnych w Polsce doświadcza trudności związanych z rozwodem właścicieli. Konsekwencje prawne rozwodu dla wspólnej działalności gospodarczej mogą obejmować konieczność: podziału firmy, dokonania zmiany struktury właścicielskiej lub potrzebę zmiany zarządzania nią. Zmiany mogą mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie działalności, ale także na kontakt z klientami i partnerami biznesowymi.
Warto także zaznaczyć, iż problemy związane z podziałem majątku firmy w trakcie rozwodu mogą być szczególnie skomplikowane. Wycena wartości przedsiębiorstwa, podział klientów czy określenie wkładu każdego z małżonków w rozwój biznesu to tylko niektóre z wyzwań. Dodatkowo, proces ten może być źródłem intensywnych konfliktów, co nierzadko prowadzi do pogorszenia sytuacji finansowej firmy.
W okresie rozwodu, małżonkowie stają przed trudnym decyzją dotyczącym przyszłości ich wspólnego biznesu.
Małżonkowie mogą podjąć decyzję o:
- Kontynuacji działalności przez oboje byłych małżonków, choć wymaga to umiejętności oddzielenia kwestii osobistych od biznesowych.
- Przejęciu firmy przez jednego z małżonków, co zazwyczaj wiąże się z koniecznością spłaty drugiej strony.
- Sprzedaży firmy i podziale zysków. Sytuacja ta występuje przede wszystkim, gdy małżonkowie nie są w stanie dalej ze sobą współdziałać, a żaden z małżonków nie posiada wystarczających środków do dokonania spłaty.
- Likwidacji działalności w sytuacji, gdy firma jest wysoce uzależniona od osobistego zaangażowania obojga małżonków.
Zgodnie z powyższym rozwód pociąga za sobą nie tylko zmiany w sytuacji życiowej małżonków, ale także w ich sytuacji majątkowej i finansowej. Rozwody także w dużym stopniu wpływają także na rynek finansowy i rynek nieruchomości m.in. na wybór mniejszych mieszkań, spadek zdolności kredytowej czy spadek kondycji firm rodzinnych.
Materiał przygotowany we współpracy z Anną Gałecką z Kancelarii Wypych Adwokaci i Radcowie Prawni
Czytaj także: Biznes w czasach zmiany. Relacje i przywództwo na Business Connect Forum