{"id":133461,"date":"2025-02-09T19:50:36","date_gmt":"2025-02-09T19:50:36","guid":{"rendered":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/?p=133461"},"modified":"2025-02-09T19:50:38","modified_gmt":"2025-02-09T19:50:38","slug":"parada-planet-w-opowiesci-mgr-inz-marka-nowaka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/?p=133461","title":{"rendered":"Parada planet w opowie\u015bci mgr. in\u017c. Marka Nowaka z Planetarium WN\u015aPiT UJD"},"content":{"rendered":"\n

Od pocz\u0105tku roku warto spogl\u0105da\u0107 w wieczorne niebo – przekonuje mg in\u017c. Marek Nowak z Planetarium WN\u015aPiT UJD. -Po zachodzie S\u0142o\u0144ca na nocnym firmamencie mo\u017cemy obserwowa\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 planet naszego Uk\u0142adu S\u0142onecznego – przekonuje.<\/h2>\n\n\n\n

Korzystaj\u0105c tylko z najlepszego przyrz\u0105du optycznego w jaki jest wyposa\u017cony cz\u0142owiek, czyli oka
ludzkiego mo\u017cemy zobaczy\u0107 najja\u015bniejszy obiekt po S\u0142o\u0144cu i Ksi\u0119\u017cycu na porannym lub wieczornym niebie, czyli drug\u0105 planet\u0119 – Wenus. Znajduje si\u0119 w gwiazdozbiorze Ryb.<\/p>\n\n\n\n

Jest to planeta bli\u017aniacza Ziemi, gdy\u017c ma atmosfer\u0119 i skalist\u0105 powierzchni\u0119. Jej masa stanowi 81% masy Ziemi. Na tym jednak podobie\u0144stwa si\u0119 ko\u0144cz\u0105. Panuje na niej temperatura prawie 500o stopni Celsjusza i ci\u015bnienie ponad 90 atmosfer, a w postaci deszczu pada kwas siarkowy. Atmosfera to g\u0142\u00f3wnie dwutlenek w\u0119gla a chmury sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dwutlenku siarki. Okr\u0105\u017ca S\u0142o\u0144ce w 225 Ziemskich dni. Wykazuje fazy tak jak Ksi\u0119\u017cyc. Kiedy jest blisko Ziemi ma w\u0105ski sierp na Ziemskim niebie. Jest te\u017c k\u0105towo (rozmiarowo) najwi\u0119ksza. B\u0119d\u0105c najdalej od nas na swojej orbicie jest w pe\u0142ni ale jest znacznie mniejsza i przez to ciemniejsza. Jej jasno\u015b\u0107 wynika z tego, \u017ce atmosfera Wenus odbija ok 60% docieraj\u0105cego do niej \u015bwiat\u0142a. Na swojej powierzchni ma co najmniej 167 wulkan\u00f3w o \u015brednicy ponad 100 km. Pierwsze w historii zdj\u0119cie jej powierzchni wykona\u0142a radziecka sonda Wenera-13 w 1982 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Saturn, foto mgr Hubert Dr\u00f3\u017cd\u017c (Wydzia\u0142 Nauk \u015acis\u0142ych, Przyrodniczych i Technicznych UJD)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bardziej na prawo i poni\u017cej ujrzymy sz\u00f3st\u0105 planet\u0119 Uk\u0142adu S\u0142onecznego \u2013 Saturna. Go\u015bci w gwiazdozbiorze Wodnika. Jest to naj\u0142adniejsza obserwacyjnie planeta, gdy\u017c w okularze teleskopu
wygl\u0105da jak damski kapelusik poniewa\u017c ma pi\u0119kne pier\u015bcienie pod\u015bwietlone przez S\u0142o\u0144ce. Jest to gazowy olbrzym. Druga po Jowiszu planeta pod wzgl\u0119dem masy i wielko\u015bci. Ze wzgl\u0119du na ma\u0142\u0105 g\u0119sto\u015b\u0107 jest bardzo lekka, bo np. \u201epo\u0142o\u017cona\u201d na Ziemskim oceanie p\u0142ywa\u0142aby po jego powierzchni. Obiega S\u0142o\u0144ce w ci\u0105gu 30 Ziemskich lat. Imponuje za to ilo\u015bci\u0105 ksi\u0119\u017cyc\u00f3w. W maju 2023 roku znanych by\u0142o 146 naturalnych satelit\u00f3w Saturna. Jest to rekord w\u015br\u00f3d planet. Na Saturnie wiej\u0105 wiatry o pr\u0119dko\u015bci ok. 1800 km\/h, s\u0105 one silniejsze ni\u017c na Jowiszu.<\/p>\n\n\n\n

Do obserwacji kolejnej planety \u2013 Neptuna wymagany jest teleskop. Jednak ze wzgl\u0119du na bliskie s\u0105siedztwo Wenus \u0142atwo tego gazowego olbrzyma odszuka\u0107 na niebie. Jest to ostatnia licz\u0105c od S\u0142o\u0144ca planeta. Voyager 2 podczas przelotu w 1989 roku odkry\u0142 na jej p\u00f3\u0142kuli po\u0142udniowej Wielk\u0105 Ciemn\u0105 Plam\u0119. Jest to gigantyczny antycyklon o rozmiarach 13 000 km na 6600 km, kt\u00f3ry obraca si\u0119 w kierunku przeciwnym do ruchu wskaz\u00f3wek zegara, a wielko\u015bci\u0105 jest zbli\u017cony do Ziemi. Z kolei Ma\u0142a Ciemna Plama ma rozmiar zbli\u017cony do rozmiaru Ksi\u0119\u017cyca. Takie struktury s\u0105 nap\u0119dzane przez najsilniejsze wiatry w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym. Rekord pr\u0119dko\u015bci wiatru to a\u017c 2100 km\/h. Du\u017ca odleg\u0142o\u015b\u0107 od S\u0142o\u0144ca powoduje, \u017ce zewn\u0119trzna atmosfera Neptuna jest jednym z najzimniejszych miejsc w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym. Efektywna temperatura widocznej \u201epowierzchni\u201d planety to oko\u0142o \u2212226,5 \u00b0C (46,6 K). Jednak w centrum planety temperatura si\u0119ga oko\u0142o 5100 \u00b0C. Czas obiegu Neptuna to prawie 165 lat. Obecno\u015b\u0107 Neptuna wykryto na drodze oblicze\u0144 matematycznych, a dopiero p\u00f3\u017aniej potwierdzono na podstawie obserwacji nieba.<\/p>\n\n\n\n

Prawie w zenicie na po\u0142udniowym wschodzie mo\u017cemy obserwowa\u0107 go\u0142ym okiem najwi\u0119ksz\u0105 planet\u0119 Uk\u0142adu S\u0142onecznego \u2013 Jowisza. Jest gazowy olbrzym. Najwi\u0119ksza i najci\u0119\u017csza planeta w naszym uk\u0142adzie. Znajduje si\u0119 w zodiakalnym gwiazdozbiorze Byka.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jowisz, foto mgr Hubert Dr\u00f3\u017cd\u017c (Wydzia\u0142 Nauk \u015acis\u0142ych, Przyrodniczych i Technicznych UJD)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gdyby\u015bmy dysponowali naprawd\u0119 du\u017c\u0105 wag\u0105 i na jednej szali po\u0142o\u017cyli Jowisza a na drugiej pozosta\u0142e planety to i tak Jowisz by przewa\u017cy\u0142 bo ma mas\u0119 dwa i p\u00f3\u0142 razy wi\u0119ksza ni\u017c \u0142\u0105czna masa pozosta\u0142ych planet w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym. Po raz pierwszych obserwacji Jowisza lunet\u0105 dokona\u0142 Galileusz. Od tych czas\u00f3w, czyli od blisko 400 lat obserwujemy Wielk\u0105 Czerwon\u0105 Plam\u0119. Jest to olbrzymi antycyklon , kt\u00f3rego \u015brednica jest wi\u0119ksza od \u015brednicy Ziemi. Jej wielko\u015b\u0107 podlega zmianom na przestrzeni lat. Burze takie jak ta wyst\u0119puj\u0105 powszechnie w atmosferze gazowego giganta. Jowisz obiega S\u0142o\u0144ce w ci\u0105gu 12 lat.<\/p>\n\n\n\n

Posiada 95 ksi\u0119\u017cyc\u00f3w w tym 4 galileuszowe, kt\u00f3re prezentuj\u0105 si\u0119 na poni\u017cszym zdj\u0119ciu. Wyposa\u017ceni w niewielk\u0105 lornetk\u0119 mo\u017cemy je podziwia\u0107 osobi\u015bcie, cho\u0107 nie zawsze s\u0105 wszystkie widoczne.<\/p>\n\n\n\n

W gwiazdozbiorze Byka odnajdziemy te\u017c si\u00f3dm\u0105 planet\u0119 w naszym uk\u0142adzie \u2013 Urana. Jednak do jego obserwacji tak jak przy Neptunie potrzebujemy teleskopu. Uran jest gazowym olbrzymem. Jest trzeci\u0105 pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci i czwart\u0105 pod wzgl\u0119dem masy planet\u0105. Posiada s\u0142abe pier\u015bcienie py\u0142owe. Odkrywc\u0105 Urana jest sir William Herschel, kt\u00f3ry obserwowa\u0142 planet\u0119 13 marca 1781 w ogrodzie swego domu. Takie kiedy\u015b by\u0142y luksusowe warunki obserwacji. Uran budow\u0105 i sk\u0142adem chemicznym przypomina Neptuna, ale obie planety maj\u0105 odmienn\u0105 budow\u0119 i sk\u0142ad ni\u017c wi\u0119ksze gazowe olbrzymy: Jowisz i Saturn. Astronomowie czasem umieszczaj\u0105 je w oddzielnej kategorii \u201elodowych olbrzym\u00f3w\u201d. Ma on najzimniejsz\u0105 atmosfer\u0105 planetarn\u0105 w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym, gdy\u017c minimalna jej temperatura to 49 K (\u2212224 \u00b0C). Uranowi jedno
okr\u0105\u017cenie S\u0142o\u0144ca zajmuje a\u017c 84 lata.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mars, foto mgr Hubert Dr\u00f3\u017cd\u017c (Wydzia\u0142 Nauk \u015acis\u0142ych, Przyrodniczych i Technicznych UJD)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Parad\u0119 planet na nocnym wschodnim niebie ko\u0144czy B\u00f3g wojny \u2013 Mars. Odszukamy go w gwiazdozbiorze Bli\u017ani\u0105t. \u015awieci czerwonym \u015bwiat\u0142em i do jego obserwacji nie potrzeba \u017cadnych przyrz\u0105d\u00f3w optycznych. Odcie\u0144 ten wynika z tlenk\u00f3w \u017celaza pokrywaj\u0105cych jego powierzchni\u0119.Mars jest czwart\u0105 planet\u0105 licz\u0105c od S\u0142o\u0144ca i skalist\u0105 typu ziemskiego. Kr\u0105\u017cy mi\u0119dzy orbit\u0105 Ziemi a pasem planetoid oddzielaj\u0105cym go od orbity Jowisza. Dzie\u0144 na Marsie jest niewiele d\u0142u\u017cszy ni\u017c na Ziemi i wynosi 24,6229 godziny (24 h 37 m 22 s). Na Marsie znajduje si\u0119 najwy\u017csze wzniesienie w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym \u2013 Olympus Mons i najwi\u0119kszy kanion \u2013 Valles Marineris. Na Marsie wyst\u0119puj\u0105 najwi\u0119ksze w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym burze piaskowe. Mog\u0105 mie\u0107 zasi\u0119g lokalny, jak te\u017c obejmowa\u0107 ca\u0142\u0105 planet\u0119. W ich trakcie wiatr mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 nawet 300 km\/h. Mars posiada dwa ma\u0142e ksi\u0119\u017cyce o nieregularnych kszta\u0142tach, kt\u00f3rych orbity s\u0105 bardzo bliskie planety: Fobosa i Deimosa. Z czasem opadn\u0105 na jego powierzchni\u0119. Mars jest najlepiej poznan\u0105 planet\u0105. Wiele sond kosmicznych, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to orbitery, l\u0105downiki i \u0142aziki, zosta\u0142o wys\u0142anych w kierunku Marsa
przez ZSRR, USA, Europ\u0119 oraz Japoni\u0119, aby zbada\u0107 powierzchni\u0119 planety, jej klimat oraz pozna\u0107 struktur\u0119 geologiczn\u0105 planety. Oko\u0142o po\u0142owy wszystkich misji na Marsa nie zosta\u0142o zako\u0144czonych sukcesem, ulegaj\u0105c awarii przed uko\u0144czeniem lub nawet w pocz\u0105tkowym etapie lotu. Chocia\u017c wysoki odsetek niepowodze\u0144 wynika z r\u00f3\u017cnych problem\u00f3w technicznych, liczba drobnych awarii lub przypadk\u00f3w niewyja\u015bnionej utraty \u0142\u0105czno\u015bci jest tak du\u017ca, \u017ce w NASA przez wiele lat \u017cartowano o \u201ewielkim galaktycznym upiorze\u201d, kt\u00f3ry \u017ceruje na statkach kosmicznych lec\u0105cych na Marsa. Szczeg\u00f3lnie z\u0142\u0105 pass\u0119 mieli Rosjanie \u2013 niemal wszystkie ich sondy zawiod\u0142y ca\u0142kowicie, a pozosta\u0142e zebra\u0142y bardzo ma\u0142o danych.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszego udanego przelotu w pobli\u017cu Marsa dokona\u0142 w 1965 roku Mariner 4, a w dniu 14 listopada 1971 Mariner 9 sta\u0142 si\u0119 pierwsz\u0105 sond\u0105 na orbicie innej planety, wchodz\u0105c na orbit\u0119 wok\u00f3\u0142 Marsa. Aktualnie po powierzchni Marsa porusza si\u0119 m. in. ameryka\u0144ski \u0142azik Curiosity, kt\u00f3ry jest du\u017cym laboratorium chemicznym wyposa\u017conym w chromatograf, spektrometr gazowy i laser, kt\u00f3re mog\u0105 analizowa\u0107 sk\u0142ad ska\u0142 w odleg\u0142o\u015bci do 13 m od \u0142azika. Jak r\u00f3wnie\u017c \u0142azik Perseverance (l\u0105dowa\u0142 18.02.2021), kt\u00f3ry pobiera pr\u00f3bki z dna jeziora Jezero. Mia\u0142 na pok\u0142adzie niewielkich rozmiar\u00f3w helikopter nazwany Ingenuity. Planowano wykonanie maksymalnie 5 lot\u00f3w t\u0105 maszyn\u0105 a dopiero podczas 72 lotu nast\u0105pi\u0142o uszkodzenie \u0142opat wirnika uniemo\u017cliwiaj\u0105cych dalsze jego dzia\u0142anie. Jako ciekawostk\u0119 podaj\u0119 za stron\u0119 loty kosmiczne: \u0141\u0105czna d\u0142ugo\u015b\u0107 lotu wynios\u0142a 16971 metr\u00f3w, a nalot 2 godziny, 8 minut i 51 sekund. Maksymalne wzniesienie wynios\u0142o 24 metry, \u0142\u0105czne 766 metr\u00f3w. Najd\u0142u\u017cszy lot mia\u0142 d\u0142ugo\u015b\u0107 707 metr\u00f3w i trwa\u0142 169,5 sekundy. Najwi\u0119ksza osi\u0105gni\u0119ta pr\u0119dko\u015b\u0107 wynios\u0142a 10 m\/s.(http:\/\/lk.astronautilus.pl\/index.html).<\/p>\n\n\n\n

Planowane s\u0105 misje za\u0142ogowe na Marsa, tak\u017ce do ko\u0144ca lat 30 XXI wieku cz\u0142owiek powinien stan\u0105\u0107 na jego powierzchni.<\/p>\n\n\n\n

Autor: mgr in\u017c. Marek Nowak
Planetarium WN\u015aPiT UJD<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od pocz\u0105tku roku warto spogl\u0105da\u0107 w wieczorne niebo – przekonuje mg in\u017c. Marek Nowak z Planetarium WN\u015aPiT UJD. -Po zachodzie S\u0142o\u0144ca na nocnym firmamencie<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":133469,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[3,41,2],"tags":[144,9535,9536,3202],"class_list":["post-133461","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czestochowa-informacje","category-edukacja","category-wiadomosci","tag-czestochowa","tag-planetarium","tag-planety","tag-ujd"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=133461"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133461\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133473,"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133461\/revisions\/133473"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/133469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=133461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=133461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gazetaregionalna.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=133461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}